Sağlık sistemimizin neredeyse yirmi yıl önceki durumunu hatırlayanlar iyi bilir. O dönemlerde hastaneye düşmek, adeta bir mahkumiyet gibiydi. Sekiz-dokuz kişilik koğuş tipi odalar, yetersiz hijyen koşulları ve her anlamda tıkamış bir hizmet anlayışı... "Allah hastaneye düşürmesin" sözü, tam da o günlerin fiziksel çaresizliğini özetler nitelikteydi.

Eğriye eğri, doğruya doğru konuşmak gerek: Türkiye sağlık altyapısında ve fiziksel imkânlarında büyük bir dönüşüm yaşadı. Mimarisiyle göz dolduran şehir hastaneleri, modern hasta odaları, gelişen tıbbi donanım ve yetişmiş doktor kadrolarımızla sağlıkta sınıf atladığımız su götürmez bir gerçek. Bu iyileşmeyi görüyor, takdir ediyor ve hakkını teslim ediyoruz.

Ancak ortada yirmi yıl önce de aklımın almadığı, bugün de kabullenmekte zorlandığım devasa bir çelişki duruyor:

#Refakatçilik sistemi.

Şık Binaların Arasında Çağ Dışı Bir Uygulama

Hastanelerin fiziki şartları değişti, mimarisi modernleşti ama ne hikmetse bu refakatçi sistemi olduğu gibi yerinde saydı. Şehirlere, bölgelere ve devlete kazandırılan bu devasa sağlık yatırımlarına rağmen, hasta yakınının sırtına yüklenen bu ilkel anlayış neden ısrarla sürdürülüyor? Bu sistemden kim, ne kazanıyor? Kar eden birileri mi var, yoksa sadece alışkanlıkların ataleti mi; anlamakta güçlük çekiyorum.

Gelin, durumun fotoğrafını çekelim:

Tıbbi hiçbir eğitimi, sağlık bilgisi olmayan bir hasta yakını, bir sandalyenin üzerinde günlerce, bazen haftalarca perişan halde bekletiliyor. Tarladan, köyden, günlük işinin başından çıkıp gelen; üstü başı yorgunluk kokan insanımızı hastanın başucuna nöbetçi dikiyoruz.

Daha da trajikomik olanı ise şu: Oda yatan hasta gün içinde üç hap kullanırken, ona "baksın" diye yanına koyduğumuz refakatçi günde beş hap içiyor! Şimdi soruyorum: Burada hangisi hasta? Kim kime bakacak, kim kime şifa olacak?

Kime Ne Yararı Var?

Bu tablo ne hastaya fayda sağlıyor ne refakatçiye ne de doktora...

* Hastaya zararlı: Yanında profesyonel bir bakım sunamayan, hijyenik ve tıbbi kurallardan habersiz bir yakını var.

* Hasta yakınına zararlı: İnsanımız fiziksel ve psikolojik olarak tükeniyor; hastaya bakayım derken kendisi hasta yatağına düşüyor.

* Sisteme zararlı: Sağlık ortamındaki sterilizasyon ve düzen risk altına giriyor.

Sayın Sağlık Bakanım; "Sağlıkta çağ atladık" diyoruz, eyvallah. Fakat çağ atlayan bir sağlık sisteminde hasta yakınının bir sandalye tepesinde çile çekmesi bu güzelliğe hiç yakışmıyor.

Çözüm Zor Değil: Profesyonel Hasta Bakıcılığı

Sağlıkta ulaşılan bu seviyeyi tamamlayacak olan şey, refakatçi çilesini derhal sonlandırmaktır. Bunun yerine, üniversitelerimizde veya meslek yüksekokullarımızda yetişen, bilinçli ve eğitimli hasta bakım personeli / hemşire yardımcısı kadroları hastanelere entegre edilmelidir.

Böylelikle:

1. İnsanımız hastanedeki yakınının yanında perişan olmaz.
2. Hastalarımız işin uzmanı tarafından doğru ve steril bir bakım alır.
3. Gençlerimize sağlık sektöründe yeni istihdam alanları açılır.

Son sözüm şudur:

Günümüz dünyasında refakatçilik sistemi, bir hizmet türü değil; insanımıza reva görülen bir eziyettir. Bağdan, bahçeden, işinden gücünden kalkıp gelen insanı bir sandalyeye mahkum ederek sağlık hizmeti verilemez.

Devasa hastaneler inşa etmekle gururlanıyoruz; gelin, bu binaların içindeki anlayışı da tam anlamıyla modernleştirelim ve bu ilkel sisteme artık bir son verelim.

Şirvan Ünal

UHAD - Uluslararası Hak Arama Derneği Almanya Genel Başkanı