Sinop’tan Kırım görülüyor mu?
Karadeniz’in iki yakasında yer alan Sinop ile Kırım arasında yaklaşık 280 kilometrelik bir mesafe bulunuyor. Bu uzaklık, insanın aklına doğal olarak şu soruyu getiriyor: Sinop’tan Kırım kıyılarını görmek mümkün mü?
İlk bakışta bunun mümkün olmadığı düşünülebilir. Çünkü Dünya düz değil ve yüzey eğriliği nedeniyle uzaklaştıkça karşıdaki kara parçası ufkun altında kalıyor. Ancak Sinop’un tarihine ilişkin resmi kaynaklarda yer alan bilgi, konunun bundan çok daha ilginç olduğunu gösteriyor.
Sinop Valiliği de bu ayrıntıya dikkat çekiyor
Sinop Valiliği’nin tarihçesinde, Sinop Yarımadası ile Kırım Yarımadası arasındaki mesafenin yaklaşık 280 kilometre olduğu belirtiliyor.
Kaynakta ayrıca, açık ve müsait hava koşullarında denizin ortasında bulunan yüksek noktadan her iki tarafın da görülebileceği ve denizcilerin geçmişte karşı kıyıyı tamamen kaybetmeden Karadeniz’i geçebildiği ifade ediliyor.
Sinop Valiliği’nin başka bir kültür-tarih sayfasında ise Sinop ile Kırım arasındaki yaklaşık 144 millik deniz mesafesinin ortasında, açık günlerde her iki kıyının da görülebildiğine ilişkin tarihsel aktarımlara yer veriliyor.
Fakat burada önemli bir ayrıntı var
Bu bilgi, Sinop sahilinden deniz seviyesinden Kırım kıyılarının 280 kilometre öteden çıplak gözle görülebildiği anlamına gelmiyor.
Asıl mesele, gözlemcinin ve karşı taraftaki hedefin ne kadar yüksekte bulunduğu.
Dünya’nın eğriliği nedeniyle deniz seviyesine yakın iki kişinin birbirini yüzlerce kilometre uzaktan görmesi mümkün değil. Ancak yüksek bir dağın veya yüksek bir kara parçasının görüş mesafesi çok daha fazla oluyor.
Yıllar önce yapılan hesap: 144,4 kilometre
Sinop’ta yapılan 1953 yılı kazı çalışmalarına ilişkin akademik yayında da bu konuya özel olarak değiniliyor. Çalışmada, denizde ufuk uzaklığı için kullanılan formülle 1.500 metre yükseklik için yaklaşık 144,4 kilometrelik görüş mesafesi hesaplanıyor.
Aynı çalışmada Sinop ile Kırım arasındaki mesafenin yaklaşık 280 kilometre olduğu belirtilerek, denizin ortasında yüksek bir konumda bulunan bir denizcinin uygun görüş şartlarında karşı taraftaki yüksek noktaları görebileceği değerlendiriliyor.
İşin sırrı Kırım’ın dağlarında
Kırım’ın güneyindeki dağlar bu hesabı daha da ilginç hale getiriyor.
Kırım Dağları’nın en yüksek noktası olan Roman-Kosh’un yüksekliği 1.545 metre. Kırım’daki en yüksek zirveler güney kesiminde bulunuyor.
Yani konu yalnızca “Sinop ne kadar yüksek?” sorusundan ibaret değil. Karşı tarafta da yüzlerce metre, hatta 1.500 metreyi aşan yükseltiler bulunuyor.
Dünya’nın eğriliği burada nasıl devreye giriyor?
Bir insan deniz seviyesinde durduğunda görüş ufku oldukça sınırlı. Yerden yükseldikçe ufuk uzaklaşıyor. Karşıdaki hedef de yüksekse iki noktanın görüş mesafesi birbirine ekleniyor.
Bu nedenle Sinop kıyısı ile Kırım kıyısının deniz seviyesinden birbirini görmesi ile, yüksek bir noktadaki gözlemcinin Kırım’daki yüksek dağları görmesi aynı şey değil.
Basit bir ifadeyle; aradaki 280 kilometrelik mesafenin tamamını deniz seviyesindeki iki noktanın görüş hattıyla aşmak mümkün değil. Ancak yüksek dağlar söz konusu olduğunda Dünya’nın eğriliğinin oluşturduğu engel önemli ölçüde aşılabiliyor.
Peki Sinop’tan Kırım’ı çıplak gözle görebilir miyiz?
Yaptığımız araştırmanın sonucu burada netleşiyor:
Sinop şehir merkezinden veya deniz seviyesine yakın bir noktadan Kırım’ın 280 kilometre uzaklıktaki kıyılarını çıplak gözle görmek mümkün değil.
Ancak tarihsel kaynaklarda anlatılan olay, denizin ortasındaki yüksek bir konumdan Kırım ve Sinop tarafındaki yüksek noktaların uygun hava koşullarında görülebilmesi üzerine kurulu.
Dolayısıyla yıllardır aktarılan “Sinop ile Kırım arasında denizin ortasında iki taraf da görülebiliyordu” bilgisi tamamen hayal ürünü değil. Fakat bunu “Sinop sahilinden Kırım görülüyor” şeklinde yorumlamak da doğru değil.
Asıl şaşırtıcı olan: Sinop ile Kırım gerçekten birbirine çok yakın bir hat üzerinde
Sinop’un tarih boyunca Kırım’la yoğun ticari bağlantılar kurmasının nedenlerinden biri de bu coğrafi konum.
Sinop, Anadolu’nun kuzeyindeki önemli limanlardan biri olarak Kırım Yarımadası ile deniz ticaretinde stratejik bir konuma sahipti. Sinop’un doğal limanı ve Kırım’a uzanan deniz yolu, Karadeniz’in kuzey ve güney kıyıları arasındaki ulaşımda şehre önemli bir avantaj sağladı.
280 kilometrelik Karadeniz hattı
Bugün haritada bakıldığında Sinop ile Kırım arasında uçsuz bucaksız bir Karadeniz bulunuyor. Ancak uygun hava koşulları, gözlemcinin yüksekliği ve karşı taraftaki dağların yükseltisi hesaba katıldığında, iki kıyının tarih boyunca denizciler için tamamen “görünmez” olmadığı anlaşılıyor.
Yani cevap şu:
Sinop sahilinden Kırım’a bakıp karşı kıyıyı çıplak gözle görmek mümkün değil. Fakat yüksek noktalardan, uygun atmosfer koşullarında Kırım’ın yüksek kesimlerinin çok uzak mesafelerden görüş alanına girmesi matematiksel olarak mümkün.
Belki de bu yüzden Sinop ile Kırım arasındaki 280 kilometrelik deniz yolu, yüzyıllar boyunca Karadeniz’in iki yakasını birbirine bağlayan önemli güzergâhlardan biri oldu.
