Takım halinde yaptıkları çalışmayla ilk etapta denizde arama-kurtarma faaliyetlerinde bulunabilecek insansız deniz aracı tasarlayan öğrenciler, tasarladıkları araca da 'Butimar İDA' adını verdi.

Sinop Üniversitesi Dijital Dönüşüm Ofisi'nde görevli Öğretim Görevlisi Süleyman Burçin Şüyun danışmanlığında tasarladıkları aracı geliştiren öğrenciler, yapay zeka teknolojisinden de yararlanarak araçlarını su üstünde otonom ve yarı otonom görevler gerçekleştirebilecek hale dönüştürdü.

Çift motorlu itki sistemi, engel algılama sensörleri, kamera tabanlı görüntü işleme altyapısı, uzaktan kontrol ve otonom hareket kabiliyeti ve gerçek zamanlı veri aktarımı sağlayan haberleşme sistemi eklemeleri de yapılan 'Butimar İDA', sahip olduğu özellikler sayesinde Türkiye'de katıldığı iki farklı teknoloji yarışmasında jüri üyelerince birinciliğe layık görüldü.

Son teknolojiyle donatılan ve liman güvenliği, çevresel gözlem, su yüzeyi keşif görevleri, arama-kurtarma faaliyetleri ile akıllı denizcilik uygulamaları gibi birçok farklı alanda kullanılabilecek seviyeye ulaşan 'Butimar İDA', 28-29 Kasım'da Güney Kore'de düzenlenecek 'Robotex International 2026' yarışmasında Türkiye'yi temsil edecek.

- 'Çocuklar bir başka zafere imza atacak, buna inanıyorum'

Süleyman Burçin Şüyun, AA muhabirine, üniversite olarak TEKNOFEST yarışmalarına katılım sağlamada özenli bir çalışma yürüttüklerini söyledi.

TEKNOFEST yarışmalarının öğrencilerinin yenilikçi bakış açılarının gelişmesinde önemli etken olduğunu belirten Şüyun, Butimar İDA'nın ilk etapta boğulma vakaları esnasında gözlem ve müdahale edebilme kabiliyetlerine sahip olarak tasarlandığını dile getirdi.

Sonraki süreçte Butimar İDA'ya farklı eklemeler yaparak aracı geliştirmeye karar verdiklerini anlatan Şüyun, 'Aracımıza görüntü işleme ekleyerek sahilde olabilecek diğer tehditler serseri mayın ya da mülteci hareketlerinde denizde gemilerin tespiti gibi bazı özellikler ekledik. Mesafeyi uzattık, gücünü artırdık.' dedi.

Şüyun, Güney Kore'den hem ülkelerini hem de üniversitelerini gururlandıracak bir sonuçla döneceklerine inandıklarına işaret ederek, 'Öğrencilerimizin çok uzun süredir çok uzun emek harcayarak çalıştığı bir süreç. Üniversitemizi, ilimizi, ülkemizi en iyi şekilde temsil etmek istiyoruz. İnşallah büyük başarılarla döneceğiz. Çocuklar bir başka zafere imza atacak, buna inanıyorum.' ifadelerini kullandı.

- 'Güney Kore'de de derece bekliyoruz'

Sinop Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Su Ürünleri Mühendisliği Bölümü 2. sınıf öğrencisi Mustafa Canik ise geçen yıl katıldıkları TEKNOFEST yarışması sonrasında ekip arkadaşlarıyla insansız deniz aracı tasarlamaya karar verdiklerini söyledi.

Uzun uğraşlar sonucu tasarımını yaptıkları araçla Türkiye'de yapılan yarışmalarda birincilikler elde ettiklerini anlatan Canik, 'Robotik yarışmalar bizim için TEKNOFEST'e ön hazırlık süreci gibiydi. Şimdi bir ayağı da Güney Kore'de. İnşallah Güney Kore'de de derece bekliyoruz.' şeklinde konuştu.

Sinop Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 1. sınıf öğrencisi Hüseyin Çalış da Güney Kore'deki yarışma öncesi büyük heyecan duyduklarını dile getirerek, 'Bizim için de ilk defa gideceğimiz bir ortam olacak. Çok farklı şeyler göreceğiz, orada yeni şeyler öğreneceğiz. Bize de katkısı elbette olacaktır.' dedi.

Okul Müdürü Nusrettin Göl, burada yaptığı konuşmada, bilimin öneminin özellikle günümüzde daha iyi anlaşıldığını söyledi.

Teknolojik gelişmeler, çevresel sorunlar ve sağlık alanındaki yeniliklerin, araştıran, sorgulayan ve çözüm üreten bireylere her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyulduğunun bir göstergesi olduğunu anlatan Göl, şöyle konuştu:

'Bizler de eğitimciler olarak bu sürece rehberlik etmekten onur duyuyoruz. Bizler burada sadece bir etkinlik düzenlemiyoruz, aynı zamanda bilgiye, araştırmaya ve iş birliğine olan inancımızı da pekiştiriyoruz. Sinop Üniversitesi ile gerçekleştirdiğimiz bu işbirliği, okulumuz açısından son derece kıymetlidir. Çünkü bizler biliyoruz ki, akademik bilgiyle uygulama arasında köprüler kurmak, öğrencilerimizin hem bilimsel hem de kişisel gelişimlerine büyük katkılar sunmaktadır.'

Etkinliğe katılan Kaymakam Enver Yılmaz ve beraberindeki protokol üyeleri bir süre bilimsel deneyleri izleyip, öğrencilere çeşitli hediyeler takdim etti.

Büyükşehir Belediyesinden yapılan açıklamaya göre, bilim ve teknoloji alanında çocuklar ile gençlerin gelişimine yönelik çalışmalarını sürdüren merkezlerde, 310 öğrenci ve 57 danışmanın katkısıyla hazırlanan 214 proje TÜBİTAK, TEKNOFEST, MEB Robot Yarışmaları, Türk Dünyası Bilim ve Kültür Şenliği ile Robosam yarışmalarına gönderildi.

Başvuru sürecinin tamamlanmasının ardından yarışmalara katılmaya hak kazanan projeler netlik kazanacak.

Bilim Samsun ve Keşif Kampüsü'nde farklı yaş gruplarındaki öğrenciler, çeşitli atölyelerde özgün fikirlerini projeye dönüştürme imkanı buluyor.

Merkezlerde robotik kodlama, yapay zeka, tasarım, üretim ve bilimsel araştırma gibi farklı alanlarda eğitim alan öğrenciler, hem teorik bilgi ediniyor hem de uygulama becerilerini geliştiriyor.

Yürütülen çalışmalarla çocukların ve gençlerin bilimle iç içe yetişmesi, proje üretme kültürü kazanması ve ulusal ile uluslararası platformlarda yer almaya hazırlanması hedefleniyor.

Bolu BİLSEM'de görevli tarih öğretmeni Sevinç Demir Tümen'in danışmanlığında öğrencilerin geliştirdiği yapay zeka destekli risk analiz uygulamasında, ID bilgileri sisteme girilen oyunun uygulama marketlerinde yer alan kullanıcı yorumları inceleniyor, 'duygusal bağımlılık', 'finansal harcama', 'fiziksel etkiler', 'sosyal izolasyon' ile 'zaman kaybı/aşırı oynama' kategorilerindeki risk düzeyleri ölçülüyor.

TÜBİTAK'ın Ankara'da düzenlediği bölge yarışmasında 'psikoloji' alanında birinci seçilen uygulama, aileler, rehber öğretmenler ve uzmanlara çok sayıda yorum arasından yapılan analiz sonucu risk içeriği belirlenen oyunlar ile bu oyunların olumsuz yönlerini öne çıkaran değerlendirmeleri görme imkanı sunuyor.

Projede yer alan öğrencilerden Zeynep Sude Kaya, AA muhabirine, günümüzde çocuklar ve gençlerin mobil oyunlarla çok fazla vakit geçirdiğini, bunun zaman zaman bağımlılık seviyesine ulaştığını söyledi.

Öğrencilerin vakitlerinin büyük kısmını bazen ekran başında geçirdiğine değinen Kaya, 'Biz de hem velilere hem de rehber öğretmenlere bu oyunların ne kadar bağımlılık yaptığını daha önceden söyleyen bir ön uyarı sistemi oluşturduk. Sistemimiz kullanıcılardan herhangi bir anket istemeden mobil oyunlardaki yorumları çekip, analizini yaparak oyunların hangi alanlarda ne kadar bağımlılık yaptığını aileler ve rehber öğretmenlere söylüyor.' diye konuştu.

Öğrencilerden İrem İnci Tosun da mobil oyun kullanıcılarının yorumlarını analiz edip, psikolojik risk analizi yapan ve destek çıktıları üreten bir sistem geliştirmek için yola çıktıklarını dile getirdi.

Geliştirdikleri sistem ile ebeveynler, rehber öğretmenler ve bu alanda çalışma yapan uzmanlar için bir karar destek sistemi ürettiklerini anlatan Tosun, 'Kullanıcılar bir oyunu oynamadan önce hangi konularda bağımlılık riski olduğunu uygulamamız sayesinde görebiliyor. Bu uygulamayı isteyen herkes kullanabilir. Uygulamamızda 5 kategori var. Oyunun adını uygulamaya girince bu 5 kategori açısından risk seviyesini ölçebiliyor. Duygusal bağımlılık, finansal harcama, fiziksel etkiler, sosyal izolasyon ve zaman kaybı/aşırı oynama konularında analiz yapıyor.' ifadelerini kullandı.

BİLSEM öğrencisi Çağan Töredi de güvenilir sonuçlar veren uygulamayı rehber öğretmenler ile ailelerin kullanmasını önemsediklerine değinerek, 'Anne baba kullandığı zaman, risk durumunu görebilecek. Hangi alanlarda bağımlılık yaptığını ya da hangi alanlarda risk içerdiğini görebilecek.' dedi.

- 'Öğrencilerin oyun oynarken, o anki duygularını yakalama imkanımız oldu'

Öğretmen Sevinç Demir Tümen ise çağın önemli problemlerinden birinin oyun bağımlılığı olduğunu ifade etti.

Öğrencilerle bu soruna çözüm üretmek adına beyin fırtınası yaptıklarını belirten Tümen, 'Bağımlılık tespitinde genellikle anketler kullanılıyor fakat öğrenciler anketlere her zaman istenildiği gibi doğru cevaplar vermeyebiliyor. Çeşitli sebeplerden bazen veriler yanlış aksettirilebiliyor ama uygulama marketine yapılan yorumlar filtresiz ve insanın o anki duygularını yansıttığı yorumlar oluyor. O yüzden biz de oradaki yorumlar üzerinden gidebilir miyiz diye düşünerek o yorumları analiz eden bir program geliştirdik. Böylece öğrencilerin oyun oynarken, o anki duygularını yakalama imkanımız oldu. Bu da dijital ayak izine dayalı bir çalışma üretmemize yardımcı oldu.' diye konuştu.

Uygulama marketinde yer alan milyonlarca oyunun analizinin gerçek zamanlı olarak yapılabildiğini anlatan Tümen, şöyle devam etti:

'Size bu oyunun hangi alanlarda risk barındırdığını, oyunun bağımlılık yapma ihtimalinin yüzde kaç olduğunu gösterebiliyor. Bu anne babalar ve öğretmenler için büyük avantaj çünkü her gün yeni oyunlar çıkıyor. Gençler arasında yeni oyunlar popüler oluyor. Biz kuşak farkından dolayı her zaman bunları yakalayamayabiliyoruz. Bu program sayesinde 'çocuğunuzun oynamak istediği oyuna izin vermeli miyim?', 'Tehlikeli bir oyun mu?', 'Şiddet içeriyor mu?', 'Bağımlılık yapar mı?' sorularına daha çocuğunuz oynamadan cevap bulabileceksiniz.'

Tümen, anne babalar ve rehber öğretmenlerin milyonlarca yorum içerisinden riskli yorumları görerek, daha önce bu oyunu oynayan insanların neler yaşadığını ve hangi duygulara kapıldığını görebileceğini anlatarak, ilerleyen süreçte programa uygulama mağazalarından ulaşılabileceğini sözlerine ekledi.

Türkiye'nin gelecekteki nükleer enerji altyapısına bilimsel ve mühendislik temelli katkılar sunmayı hedeflediklerini vurgulayan Kara, 'Ayrıca proje bazlı araştırmalar sayesinde yerli uzmanlar yetiştirilmesi, özgün reaktör tasarım yeteneklerinin geliştirilmesi ve sayısal analizlere dayanan somut mühendislik çıktılarının elde edilmesini amaçlıyoruz.' dedi.

Kara, bu süreçlerin ulusal AR-GE programları ve üniversite-sanayi iş birlikleriyle entegre yürütülmesini hedeflediklerini de kaydetti.

Çevre bilinci ve sürdürülebilirlik anlayışıyla faaliyetlerini yürüten, üretim modellerinde ve iş yönetimlerinde köklü değişiklikler yaparak daha çevre dostu bir iş modeli benimseyen işletmelerin sayısı her geçen gün artıyor. Küresel enerji endüstrisinde de yeşil dönüşüm hız kazanıyor.

Borsan AR-GE ve Kurumsal İlişkiler Direktörü Ekrem Altan, AA muhabirine, çevreye duyarlı, sürdürülebilir kaynak ve verimliliği esas alan AR-GE projelerine öncelik verdiklerini söyledi.

Yerli ve yenilenebilir ham maddeleri önceleyerek karbon ayak izini düşüren ve geri dönüşüm odaklı malzemeler üzerinde çalıştıklarını belirten Altan, 'Türkiye'de ilk kez bor, salyangoz ve deniz kabuğu tozu katkılı kablo malzemelerinin yerli kaynaklarla geliştirilmesini sağladık.' dedi.

Altan, Türkiye'nin kritik ve yerli ham maddesi bor mineralini kablo izolasyon malzemelerinde alev geciktirici özellik sağlamak amacıyla kullandıkları AR-GE projeleri olduğuna işaret ederek, 'Bu sayede güvenliği artırıyoruz ve dışa bağımlılığı azaltıyoruz. Yılda binlerce ton atık ham madde olarak kullanılan bir başka inorganik ham maddeyse deniz ve salyangoz kabuklarının tozu. Bu tozları kablonun dış kaplamalarında özel tekniklerle kullanıyoruz. Doğal ve hızlı yenilenebilir bir kaynak olan Hint kenevir liflerini de belirli proseslerden geçirerek kablo kılıf ve izolasyon malzemesi olarak kullanıyoruz.' ifadelerini kullandı.

- 'Biyobozunur kablo malzemeleri üzerindeki çalışmalarımızı derinleştirmeyi hedefliyoruz'

Geliştirdikleri malzemelerin özellikle kablonun izolasyon ve dış kılıf katmanlarında kullanıldığına dikkati çeken Altan, bu sayede çevreye daha az zarar verildiğini ve ürünün teknik, mekanik ve elektriksel olarak dayanıklılığını artırdıklarını anlattı.

Altan, geliştirdikleri bor katkılı alüminyum solar kablonun, güneş enerjisi sistemlerinin daha uzun ömürlü, doğa dostu, ekonomik ve erişilebilir olmasını kolaylaştırdığını belirterek, Türkiye'nin bor rezervleri için yüksek katma değerli kullanım alanı sunduğunu dile getirdi.

Doğal ve yerli ham maddelerin kullanımının çevresel ayak izini, dışa bağımlılığı azaltmak ve sürdürülebilirlik açısından yeni bir vizyon kazandırmak için önemini vurgulayan Altan, geliştirdikleri tüm çözümlerin Avrupa Yeşil Mutabakatı'nın döngüsel ekonomi, düşük karbon salımı ve sürdürülebilir üretim ilkeleriyle birebir uyumlu olduğunu kaydetti.

Altan, amaçlarının çevreyle tam uyumlu, yeşil dönüşüm odaklı ürün sayısını geliştirmek olduğunu belirterek, 'Geri dönüştürülmüş polimerler, halojensiz alev geciktiricili bileşikler ve biyobozunur kablo malzemeleri üzerindeki çalışmalarımızı derinleştirmeyi hedefliyoruz.' diye konuştu.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) verilerine göre, dünyada her gün 2 bin çöp kamyonu kadar plastik okyanus, nehir ve göllere dökülüyor. Her yıl 19-23 milyon ton plastik atık, su ekosistemlerine sızarak bu alanları kirletiyor. Plastik kirliliği gıda üretim kapasitesini doğrudan etkiliyor.

Aytan, AA muhabirine, plastiklerin aşırı üretimi ve yanlış bertarafı nedeniyle yüzde 80'lik kısmının doğada sonlanarak dünyada en hızlı büyüyen çevresel tehdit haline geldiğini söyledi.

Plastiklerin küçük parçalara bölünüp mikroplastik olarak sınır tanımaz kirleticiler haline geldiğine işaret eden Aytan, plastiklerin çok kompleks yollarla, kronik olarak su kaynaklarına ulaştığını, deniz ekosistemi ve canlıların yaşamını olumsuz etkilediğini ifade etti.

Aytan, mikroplastiklerin, denizin besin zincirinin temelini oluşturan mikroorganizmalarla aynı boyuta indiğine dikkati çekerek, tüketilen gıda ürünleriyle sofralara kadar ulaştığını dile getirdi.

- 'Balıkların içerdikleri mikroplastikle ilişkili risklerini değerlendirdik'

Son 50 yılda Karadeniz'deki istilacı türler, artan kirlilik, aşırı avcılık baskısı ve iklim değişikliği nedeniyle biyoçeşitlilikte ciddi azalmalar yaşandığını vurgulayan Aytan, 'Karadeniz'in önemli balıkçılık alanlarındaki ticari balıklarda ve yaşam alanlarında mikroplastikler: Karakteristik, konsantrasyon ve risk değerlendirmesi' araştırmasını yaptıklarını belirtti.

Aytan, Doğu Karadeniz'de istavrit, mezgit, barbun, dil, pisi ve kalkandaki ve yaşam alanlarındaki mikroplastik miktarını araştırdıklarına işaret ederek, sonrasında mikroplastiklerin kimyasal içeriklerini göz önünde bulundurarak riskleri değerlendirdiklerini anlattı.

Söz konusu balıkları, yaşam alanları ve beslenme davranışları farklı olduğu için seçtiklerine dikkati çeken Aytan, 5 milimetrenin altındaki ve 1 mikrometreye kadar olan mikroplastikleri incelediklerini kaydetti.

- İncelenen balıkların hepsinde en az bir tane mikroplastiğe rastlandı

Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) Yönetim Kurulu üyesi Aytan, incelenen balıkların hepsinde en az bir tane mikroplastiğe rastlandığını belirterek, mikroplastiğin istavrit ve mezgit balığında düşük, barbun, kalkan ve pisi gibi dip balıklarında yüksek miktarda tespit edildiğini söyledi.

Denizin dibindeki mikroplastik birikiminin daha fazla olduğuna dikkati çeken Aytan, 'İstavrit, mezgit gibi türlerde balık başına bir adet mikroplastiğe rastladık ama dipteki barbun, dil, pisi ve kalkanda bu miktar 12 adede kadar çıktı. Balık habitatı değiştikçe mikroplastiğe maruz kalmanın da bundan etkilendiğini gördük. Hamsi de istavrit gibi kısa ömürlü olması ve kıyıdan uzak bölgelerde sürekli hareket halinde yaşaması dolayısıyla daha az mikroplastik birikimine maruz kalıyor, bu nedenle daha az risk taşıdığını düşünüyorum.' diye konuştu.

Aytan, balıklarda tespit ettikleri mikroplastiklerin kaynağının yüzde 50'sinden fazlasının tek kullanımlık plastiklerde kullanılan polietilen ve sentetik tekstilde kullanılan akrilik olduğuna işaret ederek, bu plastiklerin Karadeniz'de bulunmasının başlıca nedenlerinin, yetersiz atık yönetimi, derin deniz deşarjları, kıyı bölgelerindeki kontrolsüz dolgular ve boşaltım alanlarının doğru seçilememesi olduğunu aktardı.

- 'Karadeniz'de plastiklerin azaltılmasında hepimiz rol oynamalıyız'

Araştırmayı, mikroplastikler konusunda karar vericilere ve sektöre yol gösterici olma fikriyle yaptıklarını vurgulayan Aytan, 'Araştırmanın amacı 'balık yemeyin' algısı oluşturmak değil.' ifadesini kullandı.

Aytan, kirliliğin önlenmesi konusunda neler yapılabileceğiyle ilgili şu önerilerde bulundu:

'Özellikle plastiğin yerine ikame ürün ya da mevcut plastiklere eklenen katkı kimyasallarının toksik olmayanlarla iyileştirilmesi bile şu anda bu eşsiz ekosistem üzerindeki etkileri azaltmada atılacak önemli bir adım. Kişiselden başlayan ancak yerel yönetimlerin de alacağı tedbirlerle Karadeniz'de plastiklerin azaltılmasında hepimiz rol oynamalıyız.'

Karadeniz'de arıtım tesisleri kurularak atık sudaki mikroplastiklerin tutulması gerektiğine dikkati çeken Aytan, atık yönetiminin iyileştirilmesi gerektiğini de sözlerine ekledi.